شتاب‌گیری ناگهانی، ترمزهای پی‌درپی، سرعت بالا، روشن گذاشتن خودرو درجا، باد نامناسب لاستیک‌ها و حمل بار اضافی، عادت‌هایی هستند که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، اما در پایان ماه خود را در تعداد بیش‌تر مراجعه به پمپ‌بنزین نشان می‌دهند.

برای بسیاری از رانندگان، مصرف سوخت فقط عددی روی صفحه کیلومتر یا تجربه‌ای شخصی از زود خالی شدن باک است، اما مصرف بنزین نتیجه مجموعه‌ای از رفتارهاست؛ هم رفتار خودرو و هم رفتار راننده. منابع معتبر مانند وزارت انرژی آمریکا، EPA و AAA تأکید می‌کنند که سبک رانندگی، نگهداری خودرو، فشار باد لاستیک‌ها، سرعت، کولر، توقف‌های طولانی و بار اضافه، همگی می‌توانند مصرف سوخت را بالا ببرند. به باور کارشناسان رانندگی تهاجمی، شامل سرعت بالا، شتاب‌گیری سریع و ترمزهای شدید، می‌تواند مصرف سوخت را در بزرگراه حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد و در ترافیک‌های توقف‌وحرکت حدود ۱۰ تا ۴۰ درصد بدتر کند.

شتاب‌گیری ناگهانی
یکی از رایج‌ترین عادت‌های بنزین‌سوز، گاز دادن ناگهانی است. وقتی راننده از چراغ قرمز یا پشت سرعت‌گیر با فشار زیاد روی پدال گاز حرکت می‌کند، موتور برای رساندن خودرو به سرعت دلخواه، سوخت بیش‌تری مصرف می‌کند. این رفتار در خودروهای سنگین‌تر، موتورهای کم‌حجم و مسیرهای شهری بیش‌تر اثر دارد.

شتاب‌گیری تند شاید چند ثانیه خودرو را جلوتر بیاندازد، اما معمولاً در ترافیک شهری، نتیجه واقعی آن رسیدن سریع‌تر به چراغ قرمز بعدی است. این یعنی سوخت بیش‌تر، فشار بیش‌تر به موتور، استهلاک بالاتر ترمز و لاستیک، و در نهایت هزینه بیش‌تر برای راننده.

راه درست، حرکت نرم و تدریجی است. لازم نیست خودرو بیش از حد کند حرکت کند، اما باید از شتاب‌گیری عصبی پرهیز شود. راننده‌ای که پدال گاز را آرام‌تر مدیریت می‌کند، معمولاً هم سوخت کم‌تری مصرف می‌کند و هم خودرو را کم‌تر فرسوده می‌کند.

ترمزهای شدید و بی‌مورد
هر بار که خودرو شتاب می‌گیرد، بخشی از بنزین به انرژی حرکتی تبدیل می‌شود. وقتی راننده ناگهان ترمز می‌کند، همان انرژی به گرما تبدیل شده و در سیستم ترمز هدر می‌رود. بنابراین رانندگی با گاز و ترمزهای پی‌درپی، یکی از بدترین سبک‌ها برای مصرف سوخت است.

در ترافیک شهری، بسیاری از رانندگان عادت دارند فاصله کمی با خودرو جلویی حفظ کنند. نتیجه این رفتار، ترمزهای مکرر و حرکت‌های ناگهانی است. در حالی که، اگر راننده کمی جلوتر را ببیند و فاصله ایمن را حفظ کند، می‌تواند با برداشتن پا از روی گاز، سرعت خودرو را آرام‌تر کم کند.

سرعت بالا
بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند مصرف سوخت فقط در شهر بالا می‌رود، اما سرعت بالا در جاده هم می‌تواند بنزین زیادی بسوزاند. هرچه سرعت بیش‌تر می‌شود، مقاومت هوا در برابر خودرو افزایش می‌یابد و موتور برای حفظ سرعت به انرژی بیش‌تری نیاز دارد.

مصرف سوخت معمولاً در سرعت‌های بالاتر از حدود ۸۰ کیلومتر بر ساعت، کاهش بازده پیدا می‌کند و رانندگی با سرعت بالا می‌تواند مصرف را بیش‌تر کند. این عدد به این معنا نیست که همه خودروها دقیقاً در ۸۰ کیلومتر بهترین مصرف را دارند، اما نشان می‌دهد بالا رفتن سرعت، مخصوصاً در بزرگراه، هزینه سوخت را افزایش می‌دهد.

در مسیرهای بین‌شهری، رانندگی با سرعت یکنواخت و منطقی معمولاً بهتر از حرکت با سرعت بالا، ترمزهای ناگهانی و سبقت‌های مکرر است. سرعت بالا شاید زمان سفر را کمی کم کند، اما مصرف سوخت، استهلاک موتور، لاستیک و ترمز را افزایش می‌دهد.

روشن گذاشتن خودرو درجا
روشن ماندن خودرو در حالت توقف، یکی از ساده‌ترین شکل‌های هدر دادن سوخت است. خودرو حرکت نمی‌کند، اما موتور همچنان سوخت مصرف می‌کند. این عادت در انتظارهای طولانی، توقف کنار خیابان، گرم کردن بیش از حد خودرو یا استفاده از کولر در حالت پارک بیش‌تر دیده می‌شود.

پرهیز از درجا کار کردن یکی از روش‌های افزایش بازده سوخت است. روشن گذاشتن خودرو برای چند دقیقه کوتاه شاید مسئله بزرگی به نظر نرسد، اما وقتی هر روز تکرار شود، در پایان ماه مصرف قابل توجهی ایجاد می‌کند.

در خودروهای امروزی، گرم کردن طولانی موتور معمولاً لازم نیست. بسیاری از خودروها پس از روشن شدن و چند لحظه کارکرد آرام، با رانندگی سبک به دمای مناسب می‌رسند. البته در هوای بسیار سرد یا خودروهای قدیمی شرایط متفاوت است، اما عادت به روشن گذاشتن طولانی خودرو، معمولاً نه اقتصادی است و نه برای محیط‌‌ زیست مفید.

کم بودن باد لاستیک
لاستیک کم‌باد فقط خطر ایمنی ندارد؛ مصرف سوخت را هم بالا می‌برد. وقتی باد لاستیک کم‌تر از مقدار استاندارد باشد، سطح تماس لاستیک با زمین بیش‌تر می‌شود و خودرو برای حرکت به انرژی بیش‌تری نیاز دارد. این یعنی موتور باید بیش‌تر کار کند و بنزین بیش‌تری بسوزاند.

تنظیم درست باد لاستیک‌ها می‌تواند مصرف سوخت را به طور میانگین حدود ۰.۶ درصد و در برخی شرایط تا ۳ درصد بهبود دهد. شاید این عدد در نگاه اول کوچک به نظر برسد، اما در استفاده روزانه و برای ناوگان‌ها یا خودروهایی با پیمایش بالا، قابل توجه است.

باد لاستیک باید براساس عدد پیشنهادی کارخانه تنظیم شود، نه براساس حدس راننده یا ظاهر لاستیک. این عدد معمولاً در برچسب کنار در راننده یا دفترچه خودرو نوشته شده است. کنترل باد لاستیک‌ها بهتر است زمانی انجام شود که لاستیک سرد است.

حمل بار اضافه
هرچه خودرو سنگین‌تر باشد، برای حرکت به انرژی بیشتری نیاز دارد. بسیاری از رانندگان صندوق عقب خودرو را به انباری دائمی تبدیل کرده‌اند؛ ابزارهای غیرضروری، وسایل سفر، زنجیر چرخ در تابستان، بطری‌ها، قطعات قدیمی و وسایلی که ماه‌ها بدون استفاده همراه خودرو جابه‌جا می‌شوند.

در واقع می‌توان گفت که کاهش بار اضافی را یکی از راهکارهای ساده جلوگیری از افزایش مصرف سوخت است. بار اضافه شاید در یک مسیر کوتاه اثر چشم‌گیری نداشته باشد، اما در رانندگی شهری، مسیرهای پرتوقف و حرکت‌های مکرر، تأثیر آن بیش‌تر می‌شود.

باربند، جعبه سقفی و وسایل نصب‌شده روی سقف هم علاوه بر وزن، مقاومت هوا را افزایش می‌دهند. اگر از باربند استفاده نمی‌شود، بهتر است باز شود، چون در سرعت‌های بالاتر، مقاومت هوا یکی از عوامل مهم افزایش مصرف سوخت است.

استفاده نادرست از کولر
کولر خودرو در روزهای گرم ضروری است، اما استفاده نادرست از آن می‌تواند مصرف سوخت را بالا ببرد. در شرایط بسیار گرم، استفاده از کولر می‌تواند مصرف سوخت خودروهای معمولی را افزایش دهد، به‌ویژه در سفرهای کوتاه.

این به معنای خاموش کردن همیشگی کولر نیست. رانندگی بدون کولر در گرمای شدید می‌تواند خستگی، کاهش تمرکز و خطر ایمنی ایجاد کند. مسئله، استفاده هوشمندانه است. برای مثال، وقتی خودرو زیر آفتاب مانده، بهتر است چند لحظه شیشه‌ها پایین داده شود تا هوای داغ خارج شود، سپس کولر روشن شود. همچنین در سرعت‌های پایین و مسیرهای کوتاه، تهویه اولیه می‌تواند فشار کولر را کمتر کند.

در جاده و سرعت‌های بالا، پایین دادن شیشه‌ها هم مقاومت هوا را بیش‌تر می‌کند و ممکن است مصرف را افزایش دهد. بنابراین انتخاب بین کولر و شیشه پایین، به سرعت، دما، مسیر و شرایط خودرو بستگی دارد.

مسیرهای کوتاه و سفرهای پراکنده
حرکت‌های کوتاه و پراکنده یکی از دلایل پنهان مصرف بالاست. وقتی خودرو در مسیرهای کوتاه استفاده می‌شود، موتور فرصت کافی برای رسیدن به دمای کاری مناسب ندارد. در این شرایط، احتراق و روانکاری در بهترین حالت انجام نمی‌شود و مصرف سوخت بیش‌تر از زمانی است که خودرو در مسیر طولانی‌تر و یکنواخت‌تر حرکت می‌کند.

به عبارت دیگر، برای یک راننده شهری، این یعنی بهتر است چند کار نزدیک به هم در یک مسیر برنامه‌ریزی شود، نه این‌که خودرو چند بار در روز برای مسیرهای کوتاه روشن و خاموش شود. این کار علاوه بر کاهش مصرف سوخت، استهلاک باتری، استارت و موتور را هم کم‌تر می‌کند.

بی‌توجهی به سرویس‌های ساده
گاهی راننده سبک رانندگی بدی ندارد، اما خودرو به‌خاطر سرویس‌نشدن، سوخت بیش‌تری مصرف می‌کند. فیلتر هوای کثیف، شمع‌های فرسوده، روغن نامناسب، سنسور اکسیژن خراب، ترمز درگیر یا چراغ چک روشن، همگی می‌توانند مصرف سوخت را بالا ببرند.

کارشناسان توصیه می‌کنند که اگر چراغ چک روشن شد، خودرو زودتر بررسی شود، چون این چراغ می‌تواند نشانه مشکلی باشد که آلایندگی و احتمالاً مصرف سوخت را افزایش می‌دهد.

سرویس دوره‌ای فقط برای جلوگیری از خرابی بزرگ نیست؛ برای حفظ مصرف منطقی سوخت هم اهمیت دارد. خودرویی که فیلتر هوای تمیز، شمع سالم، روغن مناسب، لاستیک تنظیم و ترمز آزاد دارد، معمولاً بهتر و کم‌مصرف‌تر کار می‌کند.

رانندگی بدون پیش‌بینی
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های راننده کم‌مصرف و پرمصرف، پیش‌بینی مسیر است. راننده‌ای که فقط چند متر جلوی خودرو را می‌بیند، دیرتر واکنش نشان می‌دهد، ناگهان گاز می‌دهد، ناگهان ترمز می‌کند و مدام سرعت خودرو را تغییر می‌دهد، اما راننده‌ای که چراغ قرمز، ترافیک، پیچ، سرعت خودروهای جلو و شیب مسیر را زودتر می‌بیند، نرم‌تر رانندگی می‌کند.

این عادت شاید فنی به نظر نرسد، اما اثر زیادی دارد. رانندگی پیش‌بینی‌پذیر یعنی استفاده کم‌تر از پدال گاز و ترمز، حفظ سرعت یکنواخت‌تر، کاهش استهلاک و مصرف سوخت پایین‌تر. رانندگی کم‌مصرف یعنی خودرو را با جریان مسیر هماهنگ کنیم، نه اینکه مدام با پدال گاز و ترمز با آن بجنگیم.

صرفه‌جویی از پشت فرمان شروع می‌شود
برای کاهش مصرف بنزین همیشه لازم نیست قطعه‌ای تعویض شود یا هزینه‌ای سنگین پرداخت شود. گاهی کافی است راننده چند عادت ساده را تغییر دهد: آرام‌تر شتاب بگیرد، کمتر ترمزهای ناگهانی بزند، سرعت منطقی‌تری داشته باشد، خودرو را بی‌دلیل روشن نگه ندارد، باد لاستیک‌ها را تنظیم کند، بار اضافی را کم کند، کولر را هوشمندانه‌تر استفاده کند، سفرهای کوتاه را ترکیب کند، سرویس‌های ساده را عقب نیندازد و مسیر را بهتر پیش‌بینی کند.

مصرف سوخت فقط عددی روی کاغذ کارخانه نیست؛ نتیجه زندگی روزمره خودرو در خیابان است. خودرویی که درست نگهداری شود و راننده‌ای که نرم، هوشمندانه و پیش‌بینی‌پذیر رانندگی کند، کم‌تر بنزین می‌سوزاند، کم‌تر خراب می‌شود و هزینه کم‌تری روی دست صاحب‌اش می‌گذارد. بنزین از باک فرار نمی‌کند؛ اغلب، ما با عادت‌های خودمان آن را هدر می‌دهیم.